ระเบิดขึ้นแล้ว! ปัญหาใหญ่ที่ผู้ส่งออกไทยต้องเผชิญ หลังบริษัทนำเข้ายักษ์ใหญ่ยุโรปอย่าง Global Foods SA ออกกฎเหล็กใหม่ด้านข้อตกลงการค้า โดยยืนกรานให้ใช้เงื่อนไข Incoterms 2020 ในรูปแบบที่ไม่เคยเจอมาก่อน ประเด็นร้อนนี้จุดชนวนความตื่นตระหนกในกลุ่มผู้ประกอบการไทย โดยเฉพาะกลุ่มส่งออกผลไม้สด ที่พบว่าตนเองต้องแบกรับภาระค่าใช้จ่ายที่ไม่คาดคิด และจุดส่งมอบความเสี่ยงได้เปลี่ยนแปลงไปอย่างสิ้นเชิงจากเดิมที่เคยปฏิบัติกันมา นี่ไม่ใช่เพียงแค่การเปลี่ยนแปลงเอกสารนำเข้า แต่คือการพลิกเกมการค้าที่อาจส่งผลกระทบต่อภาพรวมการส่งออกของไทย
ประเด็นนี้ถูกเปิดเผยขึ้นเมื่อต้นไตรมาสที่สองของปี 2569 หลังจากการประชุมลับสุดยอดของกลุ่มผู้ค้าปลีกรายใหญ่ในยุโรป ณ กรุงบรัสเซลส์ ซึ่งมีเป้าหมายเพื่อ “ลดความเสี่ยงและเพิ่มประสิทธิภาพ” ของห่วงโซ่อุปทาน นายโอลิเวอร์ ชไนเดอร์ ผู้อำนวยการฝ่ายจัดซื้อของ Global Foods SA ออกมาให้สัมภาษณ์เพียงสั้นๆ ว่า “เรายึดมั่นใน Incoterms 2020 เพื่อเสริมสร้างความชัดเจนและยุติธรรมในทุกขั้นตอน” แต่คำกล่าวนี้กลับสวนทางกับความรู้สึกของผู้ส่งออกไทยหลายราย โดยนางสาวปรีญาพร สุขเกษม ประธานกลุ่มผู้ส่งออกผลไม้ไทย แสดงความกังวลว่า “เงื่อนไขใหม่นี้ทำให้ต้นทุนเราสูงขึ้นมาก และเราไม่แน่ใจว่าจะสามารถแข่งขันกับคู่แข่งได้หรือไม่”
ความสับสนยิ่งทวีความรุนแรงขึ้นเมื่อ ดร.วรวุฒิ ชัยสิทธิ์ ผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายการค้าระหว่างประเทศ ออกมาให้ความเห็นต่าง โดยชี้ว่า “การตีความ Incoterms 2020 ในลักษณะนี้ เป็นการบิดเบือนเจตนารมณ์ดั้งเดิม และอาจสร้างความไม่เป็นธรรมให้กับผู้ส่งออกรายย่อย” เขาเน้นย้ำถึง “ความเข้าใจพื้นฐานเรื่องเงื่อนไขการส่งมอบสินค้าสากลสำหรับนักธุรกิจมือใหม่” ว่าสิ่งสำคัญคือการเจรจาและทำความเข้าใจข้อตกลงอย่างรอบคอบ ไม่ใช่การยอมรับเงื่อนไขโดยไม่ตั้งคำถาม ดร.วรวุฒิยังเตือนว่า การละเลยรายละเอียดอาจนำไปสู่ข้อพิพาททางกฎหมายที่ซับซ้อนและมีค่าใช้จ่ายสูง
ผลกระทบจากนโยบายของ Global Foods SA เริ่มเห็นชัดเจนที่ท่าเรือแหลมฉบัง เมื่อมีการระงับการจัดส่งสินค้าบางส่วนเนื่องจากความเข้าใจที่ไม่ตรงกันในเรื่อง “ภาระค่าใช้จ่าย” ที่เกิดขึ้นระหว่างการขนส่ง และ “จุดส่งมอบความเสี่ยง” ที่เปลี่ยนไปจากเงื่อนไข FOB หรือ CIF ที่คุ้นเคย ทำให้เกิดคำถามมากมายว่า “FOB กับ CIF ต่างกันยังไง?” ในบริบทใหม่นี้ ผู้ส่งออกบางรายถึงกับต้องยกเลิกคำสั่งซื้อ เพราะไม่สามารถแบกรับความเสี่ยงและต้นทุนที่เพิ่มขึ้นได้ไหว สถานการณ์ที่กำลังเกิดขึ้นนี้ไม่เพียงแค่ส่งผลกระทบต่อบริษัทใดบริษัทหนึ่ง แต่กำลังสร้างแรงกระเพื่อมไปทั่วทั้งอุตสาหกรรมการส่งออกของประเทศ
ผู้เชี่ยวชาญหลายฝ่ายมองว่า เหตุการณ์ที่ Global Foods SA จุดชนวนขึ้นนี้น่าจะเป็นเพียงจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในแวดวงธุรกิจนำเข้า-ส่งออก เนื่องจาก Incoterms 2020 ได้รับการออกแบบมาเพื่อรองรับการค้าโลกที่เปลี่ยนแปลงไป แต่การนำไปใช้ในทางปฏิบัติยังคงเป็นที่ถกเถียงอย่างมาก สิ่งที่สำคัญที่สุดในตอนนี้คือ ผู้ประกอบการไทยต้องเร่งศึกษาและทำความเข้าใจ Incoterms 2020 อย่างถ่องแท้ เพื่อปรับตัวและเจรจาต่อรองให้เกิดประโยชนสูงสุด มิฉะนั้น อาจต้องเผชิญกับคลื่นแห่งการเปลี่ยนแปลงนี้โดยไม่ทันตั้งตัว
นี่คือสัญญาณเตือนที่ดังชัดเจนที่สุดว่าโลกของการค้าระหว่างประเทศไม่ได้หยุดนิ่ง การอัปเดตและทำความเข้าใจ “อินโคเทอมส์ 2020” ไม่ใช่ทางเลือกอีกต่อไป แต่คือสิ่งที่นักธุรกิจทุกคนต้องรู้ก่อนสาย เพื่อรักษาความได้เปรียบในการแข่งขันและหลีกเลี่ยงความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นได้ การติดตามข่าวสารและเตรียมพร้อมรับมือกับการเปลี่ยนแปลงจึงเป็นเรื่องเร่งด่วนที่ไม่ควรมองข้าม
